Versterker en luidsprekers goed combineren

Een versterker en luidsprekers passen bij elkaar als de versterker genoeg vermogen levert voor het volume dat je wilt, en als hij de belasting van de luidsprekers aankan. Dat lees je af aan drie getallen: de gevoeligheid en de impedantie van de luidsprekers, en het vermogen van de versterker. Meer watt is niet automatisch beter, en een hogere prijs zegt hier niets over.

Wat betekenen die drie getallen?

• Gevoeligheid (in dB): de geluidsdruk die een luidspreker op 1 meter afstand geeft bij 1 watt. Meer over de gevoeligheid van luidsprekers lees je in de encyclopedie. Volgens fabrikant ELAC speelt een luidspreker van 90 dB of meer harder met minder vermogen, en heeft een luidspreker onder de 87 dB meer vermogen nodig voor hetzelfde volume.
• Impedantie (in ohm): de weerstand die de luidspreker voor de versterker vormt. De opgegeven waarde, zoals 4, 6 of 8 ohm, is een gemiddelde. De werkelijke impedantie verandert met de frequentie en zakt bij sommige tonen onder die waarde. Zie ook luidsprekerimpedantie.
• Vermogen (in watt per kanaal): wat de versterker langdurig kan leveren, bij een opgegeven impedantie. Piekvermogen is volgens ELAC niet bruikbaar om te vergelijken, omdat het maar heel even duurt. Kijk naar het continue vermogen (RMS).

Hoeveel watt heb je echt nodig?

Decibels werken logaritmisch. Een verdubbeling van het vermogen levert ongeveer 3 dB meer geluid op, en ongeveer tien keer zoveel vermogen is nodig voor geluid dat twee keer zo hard klinkt. Omgekeerd: een luidspreker die 3 dB gevoeliger is, heeft voor hetzelfde volume de helft van het vermogen nodig.

Een rekenvoorbeeld met cijfers uit TNT-Audio: op 3 meter afstand is het geluid in een vrije ruimte ongeveer 9 dB zachter dan op 1 meter, en twee luidsprekers samen leveren ongeveer 3 dB meer dan één. Voor pieken van 90 dB op de luisterplek, een niveau dat volgens dezelfde bron bij tolerante buren mogelijk is, kom je dan op ongeveer deze getallen:

Dit is een ruwe schatting voor een ideale versterker op een gelijkmatige belasting. In een echte kamer weerkaatst het geluid, en een muziekstuk heeft pieken die ver boven het gemiddelde uitkomen. Het laat wel zien waarom een versterker van 40 of 50 watt in een woonkamer vaak ruim volstaat, en waarom het verschil tussen 84 en 90 dB groter is dan het verschil tussen 50 en 100 watt.

Kan de versterker de luidsprekers aansturen?

Een lagere impedantie vraagt meer stroom. Heeft een versterker een minimale belasting opgegeven, dan trekt een luidspreker daaronder te veel stroom. Dat kan volgens fabrikant Arendal Sound leiden tot oververhitting, vervorming of schade. Een hogere impedantie dan nodig is minder problematisch: de versterker levert dan vooral minder vermogen en dus minder volume.

Je ziet het in de opgave van de versterker. De Marantz PM6007 geeft 45 watt bij 8 ohm en 60 watt bij 4 ohm, de Denon PMA-600NE 45 watt bij 8 ohm en 70 watt bij 4 ohm. Beide leveren dus meer bij een lagere impedantie, in verschillende mate. Meer over deze versterkers vind je bij de geïntegreerde versterkers.

Bij de luidsprekers verschillen de uitgangspunten ook. In de catalogus staat de KEF R3 Meta met een gevoeligheid van 87 dB, een impedantie van 4 ohm en een aanbevolen versterkervermogen van 15 tot 180 watt. De Q Acoustics 5020 heeft 87,9 dB, 6 ohm en 25 tot 100 watt. Het aanbevolen vermogen is een richtlijn van de fabrikant. Let erop dat het geldt bij de impedantie van die luidspreker. Alle passieve speakers hebben zo hun eigen combinatie.

Wat gaat er in de praktijk mis?

• Alleen naar de watts kijken. Het vermogen van de versterker zegt weinig zonder de gevoeligheid en de impedantie van de luidsprekers.
• Vermogens bij verschillende impedanties vergelijken. Een versterker van 45 watt bij 8 ohm en een van 60 watt bij 4 ohm kun je niet zomaar naast elkaar leggen.
• Te weinig vermogen voor hard luisteren. Een versterker die tegen zijn maximum aan zit, gaat vervormen. Volgens ELAC kan dat de luidspreker beschadigen. Extra vermogen is in het algemeen veiliger, zolang je het volume redelijk houdt.
• Een lastige belasting op een eenvoudige versterker. Luidsprekers van 4 ohm of met diepe dalen in de impedantie vragen meer van de voeding. Controleer de minimale impedantie in de handleiding.
• De ruimte vergeten. In een kleine kamer en op korte afstand heb je minder vermogen nodig dan in een grote kamer waar je ver van de luidsprekers zit.

Zo ga je te werk

1. Zoek de gevoeligheid en de impedantie van de luidsprekers op.
2. Schat hoe hard je wilt luisteren en op welke afstand je zit.
3. Controleer of het continue vermogen van de versterker bij die impedantie daarvoor genoeg is, met wat reserve.
4. Lees in de handleiding wat de minimale impedantie is.
5. Staan de getallen dicht bij de grens, kies dan de gevoeligere luidsprekers of de versterker met meer vermogen.