Luidsprekerkabels: wat maakt echt verschil?

Het korte antwoord: bij luidsprekerkabels maakt de weerstand het meeste verschil, en die hangt af van de lengte en de dikte van de aders. Zolang die laag genoeg is, levert een duurdere kabel volgens metingen en berekeningen niets meer op. Hieronder staat wat meetbaar is, wat omstreden is, en hoe je een passende kabel kiest.

Waarom telt de weerstand?

Een versterker stuurt een stroom door de kabel naar de luidspreker. Elke meter draad heeft een weerstand, en die komt in serie met de luidspreker. Daardoor komt een deel van het signaal niet bij de luidspreker aan. Het resultaat is een iets zachter geluid en, omdat de impedantie van een luidspreker met de toon verandert, ook een heel kleine verandering in de klankbalans. De weerstand van de kabel telt bovendien mee bij wat de luidspreker van de versterker "ziet" (de demping van de versterker).

Twee dingen bepalen de weerstand: hoe dikker de aders, hoe lager de weerstand (twee keer zoveel doorsnede geeft de helft), en hoe langer de kabel, hoe hoger de weerstand. De stroom gaat heen én terug, dus tel je beide aders mee. Een veelgebruikte richtlijn is dat de weerstand van de kabel niet meer dan ongeveer 5 procent van de impedantie van de luidspreker mag zijn. Voor een luidspreker van 8 ohm is dat 0,4 ohm, voor 4 ohm 0,2 ohm. Meer over luidsprekerimpedantie lees je in de encyclopedie.

Hoeveel verlies geeft een kabel?

De tabel gebruikt de weerstand van massief koper uit de AWG-tabel (beide aders samen) en rekent uit hoeveel de spanning aan de luidspreker daalt als de luidspreker zich als een vaste weerstand gedraagt. Winkelkabels staan meestal in mm²: 1,5 mm² zit tussen 16 en 14 AWG, 2,5 mm² tussen 14 en 12 AWG.

Een verlies van 3 dB betekent dat de helft van het vermogen in de kabel blijft hangen. De cijfers liggen in de buurt van de tabel van JBL in ProSoundWeb: voor 100 voet (ongeveer 30 meter) geeft die 1,65 dB bij 16 AWG en 4 ohm. Een luidspreker is in werkelijkheid geen vaste weerstand, dus lees dit als een schatting.

Een voorbeeld uit de catalogus: de KEF R3 Meta heeft een impedantie van 4 ohm, de Q Acoustics 5010 van 6 ohm. Volgens de vuistregel mag de kabel bij de eerste ongeveer 0,2 ohm weerstand hebben en bij de tweede ongeveer 0,3 ohm. Meer luidsprekers vind je bij de passieve speakers; de gevoeligheid zegt hoeveel vermogen ze nodig hebben, de kabel verandert daar weinig aan.

En capaciteit, inductie en "materiaal"?

Deze eigenschappen worden vaak genoemd, maar de bronnen zijn het over de grote lijn eens:

• Huideffect (stroom die bij hoge frequenties aan het oppervlak loopt) is bij audiofrequenties en korte kabels klein: minder dan 3 procent extra weerstand bij 20 kHz, in de orde van 5 milliohm in een gewone installatie.
• Capaciteit en inductie zijn volgens Wikipedia klein in vergelijking met de eigen reactantie van de luidspreker. Hoe langer de kabel, hoe eerder ze een rol gaan spelen.
• Zuurstofvrij koper levert volgens Wikipedia geen significant voordeel voor luidsprekerkabel op; gewoon koper (ETP) is in deze toepassing gelijkwaardig.
• Aluminium of verkoperd aluminium heeft een hogere weerstand en moet dus dikker zijn voor hetzelfde resultaat.

Wat laten blinde tests zien?

Dit is het omstreden deel. Liefhebbers beschrijven vaak hoorbare verschillen tussen kabels, ook als de weerstand gelijk is. Het overzicht op Wikipedia noemt dat deskundigen beweringen over hogere kwaliteit hebben weerlegd met metingen en dubbelblinde ABX-tests; welke tests het precies waren en wat hun uitkomsten waren, werkt die bron niet uit. In de bronnen die wij raadpleegden vonden we geen onderzoek dat hoorbare verschillen tussen kabels met vergelijkbare weerstand aantoont.

Dat is niet hetzelfde als een bewijs dat verschillen nooit bestaan. Een blinde test moet zorgvuldig zijn opgezet: ook de schakelapparatuur kan het geluid verraden. Dunne of lange kabels met veel weerstand geven wel een meetbaar en soms hoorbaar verschil, vooral op luidsprekers met een lage impedantie of een passief scheidingsfilter. Wil je het zelf weten, zet de kabels dan blind en met gelijk volume naast elkaar.

Wanneer kies je wat?

• Korte afstand (tot ongeveer 5 meter), 6 of 8 ohm: een gewone koperen kabel van 1,5 mm² per ader of dikker is genoeg.
• Luidsprekers van 4 ohm of een lange afstand: neem 2,5 mm² per ader of dikker, en houd de kabel zo kort als praktisch kan.
• Een dure kabel: die kan zin hebben om andere redenen, zoals soepelheid, afwerking of mooie stekkers. Verwacht geen hoorbare winst als de weerstand al laag is.

Wat gaat er in de praktijk mis?

• Een te dunne kabel op een lange afstand, bijvoorbeeld een dun snoer naar luidsprekers aan de achterkant van de kamer.
• Los contact: draadjes die niet goed zijn vastgedraaid, of losse draadjes die de andere pool raken en kortsluiting geven.
• Plus en min verwisseld bij één luidspreker. De membranen werken dan tegen elkaar in, wat vooral het laag zwakker maakt. Sluit beide luidsprekers hetzelfde aan.
• Veel meer uitgeven dan nodig aan kabels, terwijl de plaatsing van de luidsprekers veel meer uitmaakt.