Een platenspeler afstellen in vijf stappen

Een platenspeler die niet goed is afgesteld, klinkt vervormd en kan je platen beschadigen. Een slechte naalddruk is daarvan de bekendste oorzaak. Gelukkig is de afstelling een kwestie van vijf stappen, een paar eenvoudige hulpmiddelen en wat geduld. Je hebt nodig: een waterpas, een naaldendrukmeter (digitaal, of een balansweegschaaltje voor naalddruk), een uitlijnmal en een klein schroevendraaiertje of inbussleutel. Heb je een compleet pakket met een in de fabriek gemonteerd element, dan zit het zwaarste werk er soms al op; de handleiding van je speler vertelt dat. De exacte werking verschilt per model en per toonarm, dus de handleiding gaat altijd voor op dit artikel.

1. Zet de speler waterpas

Zet de speler op een stabiele, vlakke plek die niet meetrilt als je loopt. Leg een waterpas op het plateau en controleer van links naar rechts en van voor naar achter. Is de speler scheef, dan draai je aan de voetjes of leg je dunne plaatjes onder. Doe dit eerst: een toonarm die uit balans is gebracht op een scheve speler, geeft een afstelling die niet klopt zodra je de speler rechtzet.

2. Monteer en lijn het element uit

Staat in de handleiding dat het element in de fabriek is gemonteerd en uitgelijnd, dan sla je deze stap over. Anders schroef je het element in de kop van de toonarm. Leg daarna de uitlijnmal op het plateau, over de spil. Zet de naald op het markeringspunt van de mal en schuif het element in de kop totdat de lijnen van de mal parallel lopen aan de zijkanten van het element. Draai de schroeven vast en controleer nog eens of het element niet is gedraaid. Een element dat niet goed is uitgelijnd, vervormt vooral aan de binnenkant van de plaat. Geeft de fabrikant van de toonarm een eigen mal of eigen afstand, volg die dan.

3. Balanceer de toonarm

Zet de anti-skating op nul en de naalddruk op nul, haal de naaldbeschermer eraf en til de arm voorzichtig uit de steun. Draai het tegengewicht aan de achterkant van de arm naar voren of naar achteren totdat de arm horizontaal blijft zweven. Zakt de arm, dan schuif je het gewicht naar achteren; stijgt hij, dan naar voren. Nu is de naalddruk nul gram. Bij veel spelers draait de schaal van het tegengewicht los van het gewicht zelf: zet die schaal dan op nul.

4. Stel de naalddruk in

Draai het tegengewicht totdat de schaal de naalddruk laat zien die de fabrikant van het element opgeeft. Staat er een bereik, dan is de midden een gangbaar startpunt; volg bij twijfel het advies van de fabrikant. Controleer de waarde met je naaldendrukmeter, want de schaal op de arm is niet altijd nauwkeurig. Een te lage naalddruk kan de naald uit de groef laten springen, een te hoge druk slijt plaat en naald sneller. Plak nooit muntjes op de kop om het springen te verhelpen.

Voorbeeld: bij de Pro-Ject Debut EVO 2 zit het element Pro-Ject Pick it MM EVO, bij de Thorens TD 1500 een Ortofon 2M Bronze. Elk element heeft zijn eigen opgegeven naalddruk, dus zoek die op in de handleiding van het element zelf.

5. Stel de anti-skating in

Een draaiende plaat trekt de naald naar het midden. Anti-skating geeft een tegenkracht, zodat de naald in beide wanden van de groef gelijkmatig aanligt. Veel fabrikanten adviseren de waarde van de naalddruk als startpunt, en daar begin je mee. Heeft de speler een gewichtje aan een draadje, dan staat in de handleiding hoe je dat bij een bepaalde naalddruk instelt.

Verfijn de instelling door de naald op een blanco schijf of op een testplaat te zetten: de naald hoort dan stil te blijven staan. Loopt hij naar binnen, dan voeg je anti-skating toe, loopt hij naar buiten, dan verminder je die. Te weinig anti-skating kan zich laten horen als scherpe of vervormde s-klanken en hoge tonen.

Wat gaat er in de praktijk mis?

• Aannemen dat het goed staat. Een nieuwe of tweedehands speler is niet automatisch goed afgesteld. Controleer minstens naalddruk en anti-skating.
• Niet opnieuw controleren. Als je het element verschuift of de schroeven aandraait, kan het element wat verdraaien en de naalddruk veranderen. Meet na elke verandering opnieuw.
• De mal laten vallen of het plateau draaien terwijl de naald op de mal staat. Dat kan de naald beschadigen.
• Alleen het element upgraden en de rest laten staan. Na het wisselen van een element of een naald stel je naalddruk en anti-skating opnieuw in, want elk element heeft zijn eigen waarden.

Er bestaan nog fijnere afstellingen, zoals de hoogte van de toonarm en de azimut van het element. Die vallen buiten deze vijf stappen; kijk in de handleiding of ze bij jouw model instelbaar zijn.

Welk element hoort bij jouw speler?

Het soort element bepaalt welke phono-ingang je nodig hebt: lees daarvoor MM en MC en element en naald. Zoek je een andere speler of een ander element, kijk dan bij de platenspelers en de elementen.