MM- of MC-element: hoe kies je?

Een platenspeler tast de groef af met een naald. Het element zet die beweging om in een elektrisch signaal, en dat kan op twee manieren: MM (moving magnet, bewegende magneet) of MC (moving coil, bewegende spoel). Het verschil bepaalt vooral hoe sterk het signaal is en welke ingang je nodig hebt. Het korte antwoord: kijk eerst naar je phono-ingang. Past die alleen bij MM, kies dan een MM-element of een high-output MC.

Hoe werken ze?

Bij een MM-element zit een klein magneetje aan het uiteinde van de naaldhouder. Dat magneetje beweegt tussen vaste spoeltjes en wekt daarin een spanning op. Bij een MC-element is het omgekeerd: kleine spoeltjes zitten aan de naaldhouder en bewegen in het veld van een vast magneet. Bij beide ontstaat dus een spanning doordat magneet en spoel ten opzichte van elkaar bewegen.

Wat zijn de verschillen?

De spanningen komen uit de Wikipedia-uitleg over magnetische elementen en uit Elliott Sound Products. Een fabrikant geeft de waarde voor zijn eigen element op: in de catalogus staat de Ortofon 2M Red als MM-element met 5,5 mV en de Ortofon 2M Bronze met 5 mV. Beide hebben een naald die je zelf kunt vervangen. De Denon DL-110 is een high-output MC met 1,6 mV; volgens de catalogus is de naald niet los te vervangen.

Niet alle MM-elementen laten de naald zelf wisselen. Audiot noemt de Rega Nd5 en Nd7 als voorbeeld: daar gaat de naald terug naar de fabrikant. Kijk dus altijd naar de specificaties van het model dat je overweegt.

Wat betekent dat voor je versterker?

De spanning van een element is klein, ook die van een MM. Een phono-voorversterker versterkt het signaal en herstelt de klankbalans. Meer daarover staat bij phono-voorversterker (MM en MC). Een MC met lage uitgang vraagt veel meer versterking dan een MM. Elliott Sound Products rekent voor: om van 0,2 tot 0,5 mV op ongeveer 5 mV uit te komen, is een versterking van 10 tot 25 keer nodig, bovenop wat een MM-ingang al doet. Sommige versterkers hebben daarom een aparte MC-ingang.

Ook de belasting verschilt. Een MM-element is in de catalogus bij de modellen hierboven met 47 kΩ opgegeven. Een MC-element heeft juist een heel lage weerstand in zijn spoeltjes, volgens Elliott Sound Products 2 tot 10 ohm, en de meeste zijn bedoeld voor een belasting van minimaal 20 ohm. Een gangbare MC-ingang heeft rond de 100 ohm. Bij een MM kan de capaciteit van de kabel meespelen in de frequentieweergave; bij een MC speelt dat nauwelijks een rol. Een phono-voorversterker waarop je de belasting kunt instellen, helpt dus vooral bij MC. Zie ook element en naald.

Klinkt MC beter?

Dat is geen vaste regel. Spoeltjes kunnen heel licht gemaakt worden, wat in theorie helpt bij het volgen van de groef. Toch bestaan er MM-elementen met een bewegende massa die even laag of lager is dan sommige MC-elementen. Audiot, een winkel die er een blog over schreef, besluit dat geen van beide automatisch beter is. Wat het geluid bepaalt, is het hele systeem: het element, de toonarm, de afstelling en de phono-voorversterker.

Wat gaat er in de praktijk mis?

• Een MC-element op een MM-ingang. Bij te weinig versterking klinkt het zacht en wordt ruis hoorbaar. Dit geldt niet voor een high-output MC.
• Een MM-element op een MC-ingang. Te veel versterking kan oversturen.
• Geen phono-ingang. Een platenspeler zonder ingebouwde phono-voorversterker hoort op een phono-ingang of een losse phono-voorversterker, niet op een gewone line-ingang.
• Alleen op de naam afgaan. Kijk naar de uitgangsspanning in de specificaties. "MC" zegt niet of het een lage of hoge uitgang is.
• Slijtage onderschatten. Een naald slijt. Weet vooraf of je de naald zelf kunt vervangen of dat het element terug moet naar de fabrikant.

Wanneer kies je wat?

Kies een MM-element als…

• je een eerste serieus element zoekt;
• je versterker of platenspeler een MM-ingang heeft;
• je het gemak van een naald die je vaak zelf kunt wisselen op prijs stelt.

Kies een MC-element als…

• je platenspeler, toonarm en phono-voorversterker het rechtvaardigen;
• je phono-ingang MC ondersteunt, of je een opvoerversterker wilt toevoegen;
• je hebt gecontroleerd hoe de naald van dat model wordt vervangen.

Kies een high-output MC als… je een MC wilt maar alleen een MM-ingang hebt. Controleer dan de uitgangsspanning in de specificaties.

Bekijk alle platenspelerelementen of de phono-voorversterkers voor de andere kant van de keten.