Zo zet je stereoluidsprekers goed neer

Een goede opstelling kost niets en doet vaak meer dan een duurdere luidspreker. De vuistregel is eenvoudig: de twee luidsprekers en jouw hoofd vormen samen een gelijkzijdige driehoek. De afstand tussen de luidsprekers is dus even groot als de afstand van elke luidspreker tot je oren. Vanuit die basis stel je toe-in, hoogte en afstand tot de muren bij. Hieronder lees je hoe je dat in een paar stappen doet.

Wat heb je nodig?

Een meetlint of touw, wat schilderstape om de plekken te markeren en een opname die je goed kent, het liefst met een zanger of zangeres in het midden. Je stelt dit af op gehoor, dus een bekend nummer werkt het prettigst.

Stap voor stap

1. Kies de plek van je luisterstoel. Staat je bank of stoel vast, dan is dat je vaste punt en pas je de speakers daarop aan. Kies de plek zo dat de ruimte links en rechts van je zoveel mogelijk gelijk is.
2. Zet de luidsprekers symmetrisch. Meet vanaf de zijmuren en vanaf de muur erachter, en leg de plekken vast met stape. Staat de ene speaker dichter bij een muur dan de andere, dan klinken ze niet gelijk en verschuift het beeld naar één kant.
3. Maak de driehoek. Meet de afstand tussen de twee speakers en meet daarna van elke speaker naar de plek van je hoofd. Die twee maten moeten gelijk zijn. Een voorbeeld: staan de speakers 2,5 meter uit elkaar, dan zit je ook 2,5 meter van elke speaker. Cambridge Audio raadt aan te beginnen met een iets smallere driehoek: je zit dan iets verder weg dan de speakers uit elkaar staan.
4. Haal de speakers van de muren. Als begin noemt Cambridge Audio een vijfde van de kamerafmeting tot elke muur. In een kamer van vijf meter breed is dat dus ongeveer een meter. Houd de speakers uit de hoeken. Veel luidsprekers zijn ontworpen om ruim voor de muur te staan; staat daar iets over in de handleiding, volg dat dan.
5. Breng de tweeter op oorhoogte. Zittend moet het hoogfrequente deel van de luidspreker ongeveer op de hoogte van je oren zitten. Een boekenplankmodel zoals de Q Acoustics 5010 is 264 mm hoog; staat hij op de grond of op een laag meubel, dan zit de tweeter ver onder je oren. Een standaard lost dat op. Een vloerstaande luidspreker zoals de Q Acoustics 5040 (967 mm hoog) heeft geen standaard nodig, maar controleer ook dan waar de tweeter zit. De KEF LS50 Meta is een boekenplankmodel van 302 mm hoog en vraagt dus ook om een standaard of een hoog meubel. Dolby noemt voor een thuisbioscoop ongeveer 1,2 meter als hoogte van de hoofdluidsprekers voor een zittende luisteraar.
6. Draai de luidsprekers iets naar binnen. Dit heet toe-in. Cambridge Audio noemt 10 tot 15 graden gangbaar en raadt af ze recht op je te richten of helemaal recht vooruit te zetten. Sound On Sound wijst erop dat het per ontwerp verschilt: sommige luidsprekers zijn bedoeld om op de luisteraar te richten, andere om recht vooruit te staan, waardoor ze bij richten op je juist feller kunnen klinken. Dolby zegt hetzelfde: de juiste hoek hangt af van de ruimte en de luidspreker. Lees dus de handleiding.
7. Luister en verschuif. Draai het nummer en zoek of de stem precies tussen de luidsprekers lijkt te hangen. Verplaats één speaker per keer met een paar centimeter en luister opnieuw.

Wat verandert er als je iets verschuift?

Deze tips komen van Cambridge Audio. Dezelfde bron beschrijft ook wat er gebeurt als de afstand tussen de speakers niet klopt: staan ze te dicht bij elkaar, dan blijft het beeld smal en in het midden hangen; staan ze te ver uit elkaar, dan zweeft een stem vaag tussen links en rechts.

Wat gaat er in de praktijk mis?

• Speakers in een hoek of tegen de achterwand. Het laag klinkt dan vaak dreunend. In laagweergave staat waarom muren en hoeken het laag versterken.
• Speakers vlak bij de zijmuren. Dat maakt het beeld volgens Cambridge Audio minder realistisch en minder helder. Sound On Sound adviseert de luidsprekers liever dichter bij de achterwand dan bij een zijmuur te zetten.
• Kale muren en ramen. Weerkaatsingen kunnen het geluid hard of troebel maken. Je vindt de punten waar het geluid van de speaker naar je oor weerkaatst met een spiegeltrucje dat Sound On Sound beschrijft: laat iemand een spiegel over de muur schuiven terwijl jij op je luisterplek zit. Zie je de tweeter in de spiegel, dan zit daar een weerkaatsingspunt. Bedek zo'n plek met zacht, absorberend materiaal.
• Speakers op een bureau of plank zonder demping. Het oppervlak kan meetrillen en kleurt het geluid, aldus Cambridge Audio.
• Een ongelijke opstelling. Meet na het verplaatsen opnieuw: een paar centimeter verschil tussen links en rechts is al te horen als het beeld naar een kant trekt.

En ruimtecorrectie?

Een versterker of receiver met ruimtecorrectie kan vooral in het laag veel gladstrijken, maar een slechte plaatsing maakt het niet helemaal goed. Zet de luidsprekers dus eerst goed neer en meet daarna in.

Welke luidsprekers heb je?

Het verschil tussen een boekenplankmodel en een vloerstaand model bepaalt vooral of je een standaard nodig hebt en hoeveel ruimte je achter de speaker laat. Meer over de soorten staat bij soorten luidsprekers. Wil je zelf vergelijken, bekijk dan alle passieve luidsprekers.